Dutchesse’s Weblog

Gisteren heb ik een dag ingelast voor mezelf waarbij ik hoofdzakelijk (lees: uitsluitend) op de bank heb gezeten met een boek. Of meerdere boeken, want ik lees op zo’n dag nogal snel, dus heb ik effectief 2,5 boek uitgelezen op één vrijdagmiddag.  Eén van de boeken die ik las – op aanraden van mijn ouders – was geschreven door Jean-Paul Sartre, een filosoof die kennelijk in zijn vrije tijd romans schreef. Of misschien filosofeerde hij in zijn vrije tijd en schreef hij boeken voor de kost, ik weet het niet – feit is dat het een erg mooi boek was. ”De teerling is geworpen” is de titel en het draait om twee mensen, die niets met elkaar te maken hebben totdat ze toevallig op hetzelfde moment doodgaan en elkaar dan tegenkomen.

Wat ik zo leuk vond was het idee van Sartre over de dood en wat daarop volgt. In het boek is het dus zo dat alle doden naar een bepaald steegje moeten en dan in een kamertje terechtkomen waar een secretaresse zit die noteert dat die-en-die om zo-en-zo laat dood is gegaan, eventueel door toedoen van wie en/of waarom. Vanaf dat moment zouden de doden dan dus terug naar aarde gaan en daar tussen de levenden rondlopen: onzichtbaar voor de levenden, maar de doden kunnen elkaar (én de levenden) wel zien. Wat mij nogal verbaasde: ze kunnen blijkbaar niet door muren of deuren heen. Jammer, dat zou nóg handiger zijn geweest.

Maar wat ik nou écht het interessante vind aan dit idee van Sartre, is dat alles – het hele leven – een vooropgezet plan zou zijn. Dat iemand, of iets, elk leven van tevoren heeft gepland. Dat betekent dat als er door een administratieve fout twee mensen die voor elkaar bestemd waren elkaar niet hebben gevonden tijdens het leven, zij een tweede kans krijgen om samen terug naar het leven te gaan om daar alsnog het leven te leven waar ze recht op hadden: samen. Ik heb er een tijdje over na zitten denken, dit idee…

Aan de ene kant is het misschien geruststellend. Ik bedoel: mocht je de liefde van je leven niet tegenkomen maar was dat wel de bedoeling, dan mag je het overdoen. Maar aan de andere kant: die ‘Planner’ (laat ik diegene zo maar even noemen) is niet per sé aardig. Want als elk leven van tevoren gepland is door iemand, dan hangt het hele leven dus af van de bui waarin Planner toevallig is op het moment dat hij dat bepaalde leven plant. Dat zou betekenen dat er mensen geboren worden om te lijden en anderen om gelukkig te zijn; dat betekent dat het leven van een dictator ook gepland was en het leven van een massamoordenaar óók. En daaruit leid ik af dat Planner een ongelooflijk náár creatuur is!

Want om welke reden wordt de één ziek en de ander niet? Om welke reden vermoord de één heel veel medemensen en probeert de ander dat juist te voorkomen? Kortom, ik vraag me af op welke grond Planner bepaalt wie welk leven krijgt. Dat zou ik nou graag eens aan Sartre willen vragen, wat zijn idee daarover is. Als ik zelf dit gedachtenpad probeer te volgen (want ik weet eerlijk gezegd absoluut niet zeker of ik me in deze filosofie ook maar enigszins kan vinden) kom ik al gauw uit bij het aloude principe van reïncarnatie. De enige ook maar op de één of andere manier een beetje geldige reden die ik zou kunnen bedenken om Planner het recht te geven dit soort zaken te besluiten is dat de één in een vorig wél een goed leven heeft geleid, en de ander misschien niet. Dan zou Planner dus degene zijn die straft of beloont. Dat legt een link naar karma en dat soort zaken, maar ik heb het idee dat de clue van reïncarnatie zoals ik dat ken niets te maken heeft met een persoon – eerder met een soort ‘dat gebeurt nu eenmaal zo’.

Doorgaand op dit idee van reïncarnatie in combinatie met Planner loop ik echter vast. Want: als we er even voor het gemak van uitgaan dan Planner niet op een bepaald moment is ontstaan, maar er altijd al is geweest (ik bedoel, hoe en waarom zou hij anders ontstaan zijn? Juist ja, dat wordt te ingewikkeld) dan was híj dus degene die het vorige leven van iedereen óók heeft bepaald. En ook het leven dáárvoor. En het leven dáár weer voor. En ooit heeft hij dus toch bedacht dat een bepaald persoon wreed zou zijn, en een ander juist vredelievend. In mijn ogen ontneemt dat feit hem dan het recht om mensen te straffen voor het feit dat ze wreed zijn geweest, want hij heeft dat zelf Gepland!

Dat reïncarnatie-idee verwerpend kom ik ook niet veel verder meer. Ik kom weer uit bij de vraag wat Planner het recht geeft mensen al dan niet te laten lijden. Het enige wat ik kan verzinnen is dat het dus daadwerkelijk gewoon afhankelijk is van of Planner het nou toevallig leuk vond om mensen te laten lijden of juist niet. Dat vind ik alleen helemaal geen sympathiek idee – een soort van toeval is het leven dan dus. Maar als het leven toeval is, had het niet Gepland hoeven worden. Dan hebben we die hele Planner dus ook niet nodig.

Hm.